مستفیض

از ویکی منجی
پرش به: ناوبری، جستجو

خبر مستفیض از اصطلاحات علم حدیث شناسی است و یکی از اقسام خبر واحد -در مقابل خبر عزیز و خبر غریب - است.

خبر مُستَفیض

اگر راویان خبر واحد، در هر طبقه، حدّاقل سه نفر باشند، آن را «مُستفیض» می‌گویند؛ استفاضه در لغت به معنا وفور و کثرت می‌باشد و خبر واحد به هنگامی که راویان آن بیش از سه نفر باشند، از استفاضه برخوردار و به مرز تواتر نزدیک خواهد شد. گاهی از حدیث مستفیض، تعبیر به «مشهور» هم شده است ولی مشهور اعم از مستفیض است، زیرا در حدیث مستفیض، استفاضه راویان می‌باید در تمامی طبقات باشد؛ بر خلاف مشهور که ممکن است در برخی از طبقات به مرز استفاضه رسیده باشد، مانند: حدیث «انّما الاعمال بالنیّات» که مشهور دانسته شده ولی مستفیض نیست.

خبر عَزیز

اگر راویان خبر واحد، در هر طبقه حدّاقل دو نفر باشند، آن را «عزیز» گویند. [۱] کلمه عزیز یا به معنای کم تعداد است چون این‌گونه روایات کم هستند یا به معنای قوی است؛ زیرا این روایات دو سند و طریق داشته و هر یک دیگری را تقویت می‌کند. [۲]

خبر غَریب

اگر در سند خبر واحد، در هر طبقه یک راوی باشد یا در طبقه اوّل یک نفر باشد به آن «غَریب» می‌گویند و دارای اقسامی است که برخی آن‌ها به شرح ذیل است:

الف) غریب در سند: حدیثی است که در تمامی طبقات، تنها یک راوی وجود دارد.[۳]

ب) غریب در متن: حدیثی است که متن آن در طبقه اوّل، توسّط راوی واحدی، نقل شده و سپس در طبقات بعدی، متن آن توسّط جمع بیشتری از راویان شهرت پیدا کرده که از آن تعبیر به «غریب مشهور» هم شده است، مانند: حدیث «انّما الاعمال بالنیّات» که در طبقه صحابه یک نفر آن را روایت نموده است. [۴]

منابع

  • شهید ثانی، زین العابدین بن علی، الرعایه فی علم الدرایة.
  • شیخ بهایی، نهایه الدرایة.
  • عبدالله مامقانی، مقباس الهدایه فی علم الدرایة، مؤسسة آل‌البيت لإحياء‌التراث.

پانویس

  1. . مقباس الهدایه: ۱ / ۱۳۴.
  2. شهید ثانی می‌گوید: «فمنه العزیز و هو الذی لا یرویه أقلّ من إثنین عن إثنین، سُمّی عزیزاً لقلّه وجوده أو لکونه عزّ‌ای قوی بمجیئه من طرق أخری». الرعایه فی علم الدرایه، ص۷۰.
  3. مقباس الهدایه فی علم الدرایه، ۱ / ۲۲۷
  4. همان، ۱ / ۲۹۹